Tôi đã đọc một báo cáo phân tích quân sự. Nội dung xoay quanh lời tuyên bố của Iran về việc duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Báo cáo đó được đăng trên Crypto Briefing. Một trang tin về tiền điện tử. Ngay lập tức, tôi thấy một sự lệch pha. Một sự méo mó có chủ ý trong việc lựa chọn kênh thông tin.
Crypto Briefing không phải là nơi để đọc về tàu chiến và tên lửa. Đó là nơi để đọc về thanh khoản, về dòng vốn, về tài sản kỹ thuật số. Vậy tại sao một tuyên bố địa chính trị lại xuất hiện ở đó? Câu trả lời không nằm ở nội dung tuyên bố. Nó nằm ở đối tượng mà tuyên bố đó nhắm tới: thị trường tài chính toàn cầu, và cụ thể hơn, là thị trường crypto.
Thanh khoản chết, mọi thứ chết theo. Câu nói này chưa bao giờ đúng hơn trong bối cảnh này. Hormuz không chỉ là một eo biển. Nó là trái tim của dòng chảy năng lượng toàn cầu. 20-30% lượng dầu thô thế giới đi qua đây. Nếu trái tim đó ngừng đập, toàn bộ hệ thống kinh tế sẽ rơi vào sốc. Và crypto, thứ tài sản được mệnh danh là ‘phi quốc gia’, sẽ là một trong những nạn nhân đầu tiên và nặng nề nhất.
Hãy cùng tôi lật lại vấn đề. Báo cáo quân sự kia phân tích chi tiết về năng lực quân sự của Iran. Về tên lửa chống hạm, về thủy lôi, về UAV. Nhưng tôi, một Macro Watcher, không quan tâm đến những chi tiết đó. Tôi quan tâm đến một thứ khác: sự chuyển hóa rủi ro địa chính trị thành rủi ro thanh khoản hệ thống.
Dựa trên kinh nghiệm đánh giá ICO EOS năm 2017 và hàng trăm dự án DeFi sau đó, tôi luôn xây dựng một khung chuẩn hóa rủi ro. Khung đó không bao giờ bắt đầu bằng công nghệ. Nó luôn bắt đầu bằng bối cảnh vĩ mô. Và trong bối cảnh này, Hormuz là một biến số vĩ mô quan trọng nhất mà thị trường crypto đang bỏ qua.
Hành động của Iran là một canh bạc ‘chi phí áp đặt’ (Cost Imposition). Họ không cần đánh chìm một tàu sân bay Mỹ. Họ chỉ cần làm cho việc đi qua eo biển trở nên đắt đỏ và rủi ro đến mức không ai dám mạo hiểm. Một vài quả thủy lôi, một vài vụ tấn công bằng UAV vào tàu chở dầu, và ngay lập tức, phí bảo hiểm hàng hải tăng vọt. Các công ty vận tải biển sẽ tính toán lại lộ trình. Giá dầu sẽ tăng không chỉ vì nguồn cung bị đe dọa, mà còn vì ‘phần bù rủi ro địa chính trị’ được thêm vào.
Tác động đến crypto là gì? Hãy nhìn vào lịch sử. Mỗi khi có một cú sốc năng lượng lớn, thanh khoản toàn cầu co lại. Các ngân hàng trung ương, đặc biệt là Fed, buộc phải thắt chặt chính sách tiền tệ để kiềm chế lạm phát do giá năng lượng đẩy lên. Và khi thanh khoản bị rút khỏi thị trường, ‘beta’ của crypto so với các tài sản rủi ro khác (như cổ phiếu công nghệ) sẽ phát huy tác dụng một cách tàn khốc. Bitcoin không phải là nơi trú ẩn an toàn trong cơn bão địa chính trị. Nó là một tài sản rủi ro cao, và nó sẽ bị bán tháo trước tiên khi cuộc chơi thanh khoản kết thúc.
Đây là điểm mà tôi muốn đưa ra một góc nhìn phản trực giác. Nhiều người trong giới crypto tin vào một luận điểm ‘decoupling’. Họ cho rằng Bitcoin có thể hoạt động như một ‘kênh trú ẩn’ trong bối cảnh chiến tranh, khi các hệ thống tài chính truyền thống sụp đổ. Đó là một ảo tưởng nguy hiểm.
Hãy nhìn vào thực tế. Khi Hormuz bị đe dọa, điều gì xảy ra đầu tiên? Dòng vốn chạy vào đồng Đô la Mỹ. USD tăng giá. Và vì phần lớn thanh khoản của crypto được định giá bằng USD, việc đồng USD mạnh lên sẽ gây áp lực giảm giá lên tất cả các tài sản được định giá bằng nó.
Hơn nữa, lập luận về ‘decoupling’ bỏ qua một chi tiết kỹ thuật cực kỳ quan trọng: thanh khoản on-chain phụ thuộc vào thanh khoạn off-chain. Stablecoin (USDT, USDC) là huyết mạch của thị trường DeFi. Nhưng bản thân stablecoin lại được hỗ trợ bởi trái phiếu kho bạc Mỹ và tiền gửi ngân hàng. Nếu một cuộc khủng hoảng Hormuz gây ra một ‘chạy đua thanh khoản’ trên thị trường tiền tệ, khả năng mua lại stablecoin của các tổ chức phát hành có thể bị đặt dấu hỏi. Điều này sẽ phá vỡ niềm tin cốt lõi vào hệ thống stablecoin, gây ra một làn sóng ‘depeg’ và hỗn loạn trên toàn bộ thị trường crypto.
Tôi đã từng từ chối đầu tư vào NFT và Metaverse trong cơn sốt năm 2021. Lý do rất đơn giản: logic vĩ mô của tôi chỉ ra rằng sự thịnh vượng của những tài sản đầu cơ thuần túy đó phụ thuộc vào một dòng thanh khoản dồi dào. Và tôi biết rằng dòng thanh khoản đó không thể kéo dài mãi mãi. Tương tự, việc cho rằng crypto có thể ‘decouple’ khỏi một cú sốc năng lượng toàn cầu cũng là một sự ngây thơ tương tự.
Vậy, vị thế của chúng ta ở đâu trong chu kỳ này? Tôi nhìn thấy sự đi ngang của thị trường hiện tại không phải là sự tích lũy yên bình. Nó là sự chờ đợi. Sự chờ đợi cho một chất xúc tác vĩ mô. Và lời đe dọa từ Iran về Hormuz có thể chính là chất xúc tác đó. Nó không cần phải xảy ra. Chỉ cần nó đủ ‘ồn ào’ trên các mặt báo tài chính, nó đã đủ để làm thay đổi kỳ vọng của thị trường.
Hãy nhìn vào cấu trúc thị trường hiện tại. Lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm vẫn ở mức cao. Đồng USD vẫn mạnh. Các ngân hàng trung ương vẫn trong tâm thế thận trọng. Đây không phải là một môi trường lý tưởng cho một đợt tăng giá mới của crypto. Và một cú sốc từ Hormuz sẽ chỉ làm cho môi trường này trở nên tồi tệ hơn. Nó sẽ thắt chặt các điều kiện tài chính toàn cầu một cách đột ngột, buộc các quỹ đầu tư phải giảm đòn bẩy và bán tháo các tài sản rủi ro nhất, trong đó có crypto.
Bức tranh lớn ở đây là gì? Đó là sự trở lại của ‘chính trị vĩ mô’ (Macropolitics). Trong nhiều năm, thị trường crypto sống trong một thế giới biệt lập, nơi các yếu tố vĩ mô chỉ là tiếng ồn nền. Nhưng thế giới đó đã kết thúc. Kể từ sau đại dịch và cuộc chiến tranh Nga-Ukraine, địa chính trị đã trở thành một biến số không thể tách rời của phân tích vĩ mô. Và Hormuz, với vai trò là trái tim năng lượng của thế giới, là đỉnh cao của sự quay trở lại này.
Các nhà đầu tư crypto cần phải thay đổi tư duy. Họ không thể chỉ nhìn vào TVL của các giao thức DeFi hay số lượng địa chỉ ví hoạt động. Họ cần phải mở một biểu đồ giá dầu thô WTI. Họ cần phải theo dõi chỉ số USD (DXY). Họ cần phải hiểu về dự trữ chiến lược và sự phụ thuộc năng lượng của các quốc gia. Bởi vì trong một thế giới mà Hormuz có thể bị đe dọa, thanh khoản của toàn bộ hệ thống tài chính, bao gồm cả crypto, được quyết định không phải bởi những dòng code trong smart contract, mà bởi những quyết định của các chính trị gia và tướng lĩnh.
Đây là nơi mà góc nhìn của tôi, với tư cách là một Macro Watcher, trở nên có giá trị. Tôi không đưa ra những lời tiên tri về một ‘mùa đông crypto’ mới. Tôi chỉ đơn giản là chỉ ra một thực tế: thị trường đang đi ngang, và nó đang chờ đợi một tín hiệu. Tín hiệu từ Hormuz có thể là một tín hiệu giả, hoặc nó có thể là một tín hiệu thật. Nhưng điều chắc chắn là: nếu nó xuất hiện, nó sẽ không chỉ ảnh hưởng đến giá dầu. Nó sẽ ảnh hưởng đến giá Bitcoin, đến giá ETH, và đến toàn bộ hệ sinh thái DeFi mà chúng ta đang xây dựng.
Liệu crypto có thực sự là một ‘ốc đảo’ miễn nhiễm với những cơn địa chấn địa chính trị? Hay nó chỉ là một tấm gương phản chiếu, một cách méo mó, những biến động của thế giới thực? Câu trả lời, đối với tôi, là quá rõ ràng.